INTERVIEW WAAR MUZIEK IN ZIT

'Ons werk is verschoven van live naar opname'

VAN VOLLE ZAAL NAAR LEEG PODIUM

'ER WAS - TOTDAT CORONA UITBRAK - EEN HYSTERISCHE FESTIVALISERING GAANDE'

Robin van Vliet (59) heeft zijn sporen verdiend in de Nederlandse muziekindustrie. De afgelopen jaren als multi-instrumentalist bij Slagerij Van Kampen, waarin hij keyboards, lege wijnflessen, bassdrum, handpercussie en basgitaar speelde. En begin 21e eeuw, op tour met Anouk.

Maar de laatste maanden zijn stil. Vanwege corona, maar ook doordat ‘de muziek- en theaterindustrie de afgelopen decennia al de nek is omgedraaid’.

We spreken Robin in zijn sfeervolle Hilversumse thuisstudio. Daar componeert hij sinds half maart (noodgedwongen) met huisvrienden en -muzikanten nieuwe songs en stoft hij dagelijks z’n keyboards, gitaren en xylofoon af om nieuwe muziek op te nemen.

INGRIJPEND VERANDERD

‘Mijn muzikale leven is best ingrijpend veranderd sinds de uitbraak van corona', vertelt Robin. ‘Dat is van twee keer per week gemiddeld optreden, overgegaan naar muziek opnemen, producties in opdracht en sessies spelen in de studio. Het studiowerk, onder meer op het laatste album van Racoon, en schrijven lopen gewoon door. Maar het grootste deel van m’n inkomen, dat ik met Slagerij Van Kampen in theatertours, en incidenteel met andere bands verdien, ligt compleet stil. Dat zijn gemiddeld 50 optredens per jaar die ik nu misloop, de basis van m’n inkomen.’

UURTJE FACTUURTJE

Robin is een eenmanszaak en factureert voor verleende diensten. ‘Of dat nu studiowerk of optredens zijn. Dat deed ik aanvankelijk ook voor het conservatorium in Amsterdam. Tot ze me vroegen of ik daar een dag per week in dienst wilde komen, wat in coronatijd natuurlijk heel welkom is. Nu alle optredens, waaronder die met Slagerij Van Kampen, weg zijn gevallen, betekent het dat ik onder bijstandsniveau zit. Want alleen conservatorium is niet genoeg om van rond te komen.’

GEEN LIVEMUZIEK MEER

Robin is docent Pop op de popafdeling van het conservatorium. ‘Productie en keyboards en coaching van bands. En dat was in de laatste weken voor de afgelopen zomervakantie best slopend; om alles online te doen. Maar het heeft ook zeker nieuwe dingen opgeleverd, wat ik heel leuk vond. Als ik ensembles begeleid als ‘bandcoach’ noem ik het maar even, dan werk je meestal toe naar een repertoire dat je live gaat uitvoeren. Daar was natuurlijk geen sprake van. Dus nu ging het om het maken van een klein repertoire, een ep van vier á vijf nummers, waarbij de focus ligt op het goed opnemen daarvan. Je verhaal goed kwijt kunnen in een opname en een unieke en eigenzinnige plaat maken.’

FESTIVALISERING

Al snel beweegt ons gesprek zich van corona naar dat wat Robin meer bezig lijkt te houden dan de optredens die van de ene op de andere dag niet meer plaats konden vinden: ‘Dat is juist wat er zo gruwelijk veranderd is in de afgelopen tien, twintig jaar. Het verdienmodel in de muziek, het maken van albums waar je geld mee verdient om je tours te kunnen financieren, is geheel omgedraaid. Dat is veranderd in geld verdienen met optredens en een plaat maken om je optreden te promoten. Daardoor heeft een enorme massaliteit en festivalisering plaatsgevonden.'

'Als je naar Paradiso naar een optreden gaat dat uitverkocht is, dan ben je een uur bezig om van vooraan bij het podium achterin de zaal te komen. De focus, die zo enorm op die liveoptredens is komen te liggen, omdat juist dáár het verdienmodel in zit, heeft geresulteerd in een hysterie die ineens plat is komen te liggen. En dat is gruwelijk, iedereen is het volkomen kwijt.’

RESPECT VOOR HET WERK LIJKT WEG

‘Want als je normaal betaald wordt voor je werk in de studio en je creativiteit, ontwikkeling en kennis en daarmee een heel goede plaat maakt, die goed gepromoot wordt op radio en wellicht tv, dan was de impact veel kleiner geweest dan wanneer zoals nu muziek "gratis" is. Het is gewoon gratis! Ik heb met m’n eigen band Robinson honderden uren aan opnames gewerkt, hier in onder meer de Wisseloord Studio’s en waar doe je het voor? Het komt op Spotify en als het een keer gespeeld wordt, krijg je daar 0,0005 eurocent voor. En zo wordt de jeugd ook opgevoed: muziek is gratis. Dus daar is het eigenlijk al misgegaan. Het respect voor het werk van muzikanten en artiesten lijkt soms weg te zijn.’

LIVE IS LEADING

Die verandering heeft volgens Robin een groot deel van de muziekmarkt de nek omgedraaid: ‘Alles moet live en de presentatie daarvan is leading. En wat je ziet is dat waar vroeger bands als Pink Floyd 30 vrachtwagens licht en geluid meenamen, landelijk bekende bands dat nu óók doen. Want anders worden ze niet serieus genomen. En ze kunnen met z’n vieren op het podium staan, maar de andere 28 partijen lopen mee op tape. Er wordt zo’n nadruk gelegd op dat het live identiek moet zijn aan de plaat. Daarmee wordt de ziel uit de muziek gehaald.’

BOMBASTICH EN IMPOSANT

‘Als je als muzikant écht de ruimte hebt om je plaat af te ronden en een album met een verhaal maakt, dan zit je maandenlang te broeden op arrangementen en moet het precies kloppen. Dat betekent keuzes maken, wat een heel belangrijk proces is en leidt uiteindelijk tot de keuze dat je die bepaalde versie ook live gaat spelen. Maar nu het maken van platen niet meer zo belangrijk is, tellen kwantiteit en of het bombastisch en imposant is veel meer dan de kwaliteit.’

‘Vandaar dat ik het wel aardig vond dat op een bepaald moment veel popbands de theaters ingingen. Dat bracht de subtiliteit weer terug in de arrangementen en geeft meer tijd en rust om dat wat je bedoelde met je opnames, beter voor het voetlicht brengen.’

PARADISO OP Z'N KOP

‘Slagerij Van Kampen is een band die al zó lang bestaat dat het op een bepaald moment voor festivalprogrammeurs een beetje "verdacht" wordt,’ gaat Robin zijn verhaal verder. ‘Dat hebben we nu wel gezien’, zegt men dan. Maar in de eerste jaren, eind jaren ’90, deden we ook veel clubs en zetten we Paradiso regelmatig compleet op z’n kop. Dan speelden we sommige jaren wel honderd shows per jaar en ook regelmatig op festivals en ging het hélemaal los. Ook in Duitsland en België. Maar op een gegeven moment veranderde dat. Promotors werden jonger, die houden niet van mensen van 40 die aan een drumstel staan. Dat is wel jammer, want op festivals tref je over het algemeen een wat jonger en diverser publiek dat je nog helemaal voor je moet winnen.’

INKOMSTEN KWIJT

De theatertour van Slagerij Van Kampen liep al een beetje af in maart, legt Robin uit. ‘Maar nu het eind augustus is, hadden we - los van het restant van de tour - alweer dik in de voorbereiding van de nieuwe tour moeten zitten. En dat is allemaal niet doorgegaan. Het is voor ons ongewis wat er gebeurt en ik ben 70 á 80 procent van m’n inkomsten kwijtgeraakt.’

‘Gelukkig gaat het me verder goed als muzikant. En dat ik ervan kon en kan leven is op zichzelf al vrij opmerkelijk. Tot voor corona kon ik er zelfs héél goed van leven. Maar als ik mijn vriendin niet was tegengekomen en ik had verder niemand gehad, dan had ik nu bij m’n zus op zolder gezeten.’

‘VOOR DE MUZIKANTEN DIE NIET HEBBEN GEKOZEN VOOR EEN MUZIEKSCHOOL OF -LES IS CORONA EEN NEKSCHOT GEWEEST’
‘ALLES MOET LIVE EN DE PRESENTATIE DAARVAN IS LEADING’

SCHRIJNENDE VERHALEN

Robin hoort ook schrijnende verhalen van collegamuzikanten: ‘Cum laude afgestudeerde drummers, de grootste talenten, helpen hun lichaam naar de kloten, doordat ze in de bouw met isolatiemateriaal aan het werk zijn. Niet iedereen hoor, want ik ken ook drummers die een goedlopende drumschool hebben die ze online, of met anderhalve meter afstand goed kunnen runnen. Maar voor de muzikanten die niet hebben gekozen voor zo’n praktijk - want ja, je bent geen muzikant geworden om louter les te geven - is corona een nekschot geweest.’

De duimschroeven worden volgens Robin echter al wel langer aangedraaid: ‘Denk aan de btw-verhoging in 2012, waardoor kaartjes duurder werden. Dat was al dramatisch. Van Kampen verkocht altijd uit en opeens ging de zaalbezetting van 80 naar 70 en uiteindelijk 60 procent. Dat had gewoon te maken met de kosten. Dan kun je als beroepsgroep op het Malieveld lopen schreeuwen dat je inkomsten met 5 procent zijn afgenomen, maar in de meeste gevallen onder Rutte is het een inkomstendaling van wel 35 tot 40 procent geweest.’

OOK SCHULD BIJ THEATERS

‘Ook de theaters zijn daar schuldig aan’, zegt Robin. ‘Want die programmeren op safe en programmeren alleen acts waarvan ze zeker weten dat er volk op afkomt. En daar maak je een spagaat. Dan worden cabaretiers uitgenodigd, die alleen een lichtman meenemen. Dus kosten nihil, zeker bij een gerenommeerdere act, waarbij je zeker weet dat de zaalbezetting op minimaal 60 á 70 procent zit. Of er worden tribute bands neergezet, waarvan ze zeker weten dat 70 procent vol zit, want men kent het repertoire door en door. Dus in het kielzog van die bezuinigingen, subsidies die stoppen en de btw-verhoging ligt zeker de voorzichtigheid van de theaterprogrammeurs. Dat op safe spelen is ten koste gegaan van iedereen die origineel repertoire schrijft, waaronder Slagerij Van Kampen.’

WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK CONCERTEN

‘Ik heb goede hoop op een wetenschappelijk onderzoek in Duitsland, naar de verspreiding van virusdeeltjes en de luchtstromen bij concerten. Daar wordt gekeken naar wat wél kan. Want natuurlijk kun je als solo-concertpianist in het Concertgebouw optreden voor 400 man. Maar met Slagerij Van Kampen komen we met 15 man en de grootste trailer die er is. En dan zijn ze een dag bezig met opbouwen et cetera. Straks is het zo dat je niet meer aan de bak komt als je er iets meer aandacht aan besteedt en met meer mensen komt. Sommige overhead is groter dan andere. We moeten dat vernieuwende, eigenzinnige niet uit het oog verliezen. Het publiek moet niet alleen worden behaagd en bediend, maar ook worden opgevoed. En goede theaters doen dat heel slim. Die laten Theo Maassen een avond bij elkaar grappen, zodat ze ook Slagerij Van Kampen kunnen laten komen…’

‘Ik heb Boris van der Ham de suggestie gedaan dat de regering als steunmaatregel tijdens de coronacrisis die 21 procent twee jaar lang moet bevriezen. En dan over twee jaar verder praten over het nóg goedkopere tarief van 9 procent. Daarmee hoeft het landschap niet te verschralen en kunnen theaters wat eigentijdser programmeren. Dat zou een heel belangrijke maatregel zijn waar ik niemand over hoor!’

MEER MOGELIJK

Volgens Robin had er de afgelopen (zomer)maanden, ondanks corona, meer georganiseerd kunnen worden: ‘Het was heel karig en er was best meer mogelijk geweest met minder publiek en een paar keer kortere sets per avond optreden. En er was meer subsidiabel geweest, door juist die btw eraf te halen en dat extra geld in eigen kas te houden… Maar het is oorverdovend stil geweest.'

'En er is een eenmalig bedrag uitgekeerd, waarbij begin augustus de kunstsubsidies duidelijk zijn geworden. Dan gaat het over 21 miljoen, waar heb je het over? En dan gaat het over 300 miljoen, dat gelijk staat aan 5 kilometer snelweg… En kijk ook eens naar het economisch belang van onze sector!'

'Ik wil niet zuur zijn, maar ik zie in omringende landen als Duitsland, Frankrijk en Engeland dat er zóveel geld wordt geïnvesteerd in cultuur. Daar zegt men: "Als we onze kunst en cultuur niet hebben, dan is ons land naar de kloten." Dat zei ook Churchill eens, in iets andere woorden. Sommige kunstvormen moeten gewoon gestimuleerd en gesubsidieerd worden en bewegingsruimte krijgen om zich te ontwikkelen. Daar kan de staat gewoon bij helpen. Dat is altijd al zo geweest, maar lijkt nu compleet verdwenen te zijn.’

Deel deze pagina